Stan zapalny jest normalną, fizjologiczną odpowiedzią gospodarza na wtargnięcie patogenu do organizmu lub na uszkodzenie tkanek. W pierwszych etapach wspomaga znacząco gojenie uszkodzeń i walkę z infekcją, jednak przedłużający się stan zapalny nie jest już pożądany i należy go zwalczać. Utrzymująca się przez dłuższy czas reakcja zapalna może prowadzić do uszkodzenia zdrowych tkanek i zaburzać prawidłowe funkcjonowanie narządów. Coraz więcej badań wskazuje również, że przewlekły stan zapalny może uczestniczyć w rozwoju wielu chorób cywilizacyjnych, takich jak miażdżyca, cukrzyca typu 2, otyłość czy niektóre schorzenia neurodegeneracyjne. Dlatego tak ważne jest nie tylko leczenie przyczyny stanu zapalnego, ale także wspieranie organizmu w przywracaniu równowagi immunologicznej.
Co to jest stan zapalny?
Stan zapalny w organizmie człowieka to pewnego rodzaju alarm sygnalizujący pojawienie się zagrożenia. Występuje w takich momentach, w których układ immunologiczny próbuje ochronić narządy przed zakażeniem i uszkodzeniem. W prawidłowych warunkach stan zapalny ulega samoistnemu ograniczeniu za pośrednictwem odpowiednich komórek i cząsteczek sygnałowych, a jego następstwem jest samowyleczenie. Niestety zdarza się, że nie zostaje w pełni wygaszony i przyjmuje postać przewlekłą, co może prowadzić do rozwoju rozmaitych schorzeń o długoterminowym przebiegu.
Stan zapalny zaliczamy fizjologicznie do mechanizmów odporności wrodzonej. Jest pierwotną, nieswoistą reakcją organizmu na infekcję lub uszkodzenie. Rozwija się w organizmie natychmiast, gdy tylko komórki układu odpornościowego rozpoznają zagrożenie. Zachodzi przed uruchomieniem znacznie dłużej trwających mechanizmów odpowiedzi swoistej i działa niezależnie od rodzaju czynnika chorobotwórczego. Oznacza to, że na podstawie samego stwierdzenia obecności stanu zapalnego nie sposób ustalić, co go wywołało, chyba że z wywiadu zdrowotnego pacjenta jednoznacznie wynika jego przyczyna (np. uraz).
Warto podkreślać, że układ nerwowy i układ odpornościowy ściśle ze sobą współpracują, dbając o wewnętrzną równowagę organizmu. Zarówno obniżona, jak i nadmierna aktywność układu odpornościowego może prowadzić do stanów chorobowych. Dlatego tak istotna staje się regulacja odpowiedzi odpornościowej. Ważną rolę pełni tu układ nerwowy, kontrolując i modulując funkcjonowanie układu odpornościowego. Niska aktywność układu odpornościowego to słaba odporność, częste łapanie infekcji, podatność na choroby, natomiast wysoka aktywność układu odpornościowego prowadzi do rozwoju chorób autoimmunologicznych.
Etapy stanu zapalnego
Poszczególne etapy stanu zapalnego można w skrócie przedstawić następująco:
- Rozpoznanie czynnika uszkadzającego – makrofagi, komórki dendrytyczne i komórki tuczne wykrywają patogen lub uszkodzenie, w efekcie czego uwalniają cytokiny prozapalne oraz histaminę, która rozszerza naczynia krwionośne.
- Faza rozszerzenia naczyń, która generuje zaczerwienienie i ocieplenie skóry – zwiększona przepuszczalność naczyń wiąże się z wysiękiem bogatym w białka i komórki odpornościowe, pojawia się więc obrzęk.
- Faza komórkowa obejmująca migrację limfocytów – na śródbłonku pojawiają się cząsteczki adhezyjne. Neutrofile jako pierwsze przechodzą przez ścianę naczynia i fagocytują patogeny, po nich napływają makrofagi i limfocyty, które walczą z infekcją bądź uszkodzeniem.
- Eliminacja patogenu – neutrofile i makrofagi niszczą drobnoustroje poprzez fagocytozę, natomiast komórki NK niszczą zakażone komórki i wydzielają interferon, aktywując dalszą odpowiedź.
- Wyciszenie stanu zapalnego – po usunięciu czynnika szkodliwego aktywują się mechanizmy przeciwzapalne (obejmujące między innymi oś podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz nerw błędny). Cytokiny przeciwzapalne hamują dalszą reakcję, czego efektem jest naprawa tkanek i ich regeneracja.
Stan zapalny jest więc potrzebny, choć tworzy zagrożenie, gdy przekształca się w przewlekły proces zapalny.
Przewlekły stan zapalny
Stan zapalny przewlekły może wynikać z następujących przyczyn:
- przewlekłe infekcje – np. Helicobacter pylori, wirus EBV, borelioza;
- otyłość trzewna – ponieważ tkanka tłuszczowa wydziela cytokiny prozapalne;
- stres przewlekły – podwyższony kortyzol zaburza regulację odporności;
- dieta prozapalna – cukry proste, tłuszcze trans, nadmiar kalorii generują stany zapalne;
- palenie papierosów – toksyny stale drażnią tkanki;
- zanieczyszczenia środowiska – smog, metale ciężkie;
- choroby autoimmunologiczne – układ odpornościowy atakuje własne tkanki;
- nieleczone ostre zapalenia, które progresują – konsekwencją są np. przewlekłe zapalenie zatok, stawów.
Przewlekłe zapalenie działa jak powolna korozja organizmu. Wewnątrz organizmu utrzymuje się ciągła produkcja cytokin prozapalnych, wskutek czego dochodzi do uszkodzenia tkanek i ich włóknienia. Układ odpornościowy jest przeciążony, a jednocześnie mniej skuteczny. Powstaje stres oksydacyjny, który niszczy komórki i jest potwierdzonym czynnikiem ryzyka chorób cywilizacyjnych, w tym autoimmunologicznych. Przewlekły stan zapalny jest o tyle groźny, że często przez długi czas nie daje wyraźnych objawów, a jednocześnie powoli uszkadza narządy. Wiele osób dowiaduje się o nim dopiero, gdy pojawią się powikłania.
Polecane produkty:
|
Spirulina w proszku 100% naturalna
Spirulina w proszku wykorzystywana jest najczęściej do wykonywania odżywczych i oczyszczających maseczek wpływając m.in. na poprawę wyglądu skóry. Dostarcza niezbędne witaminy, minerały i inne składniki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu.. Zobacz więcej... |
|
Spirulina w tabletkach 100% naturalna
Spirulina zawiera wysokiej jakości naturalne witaminy i minerały. Jej skład to m.in. biotyna, kwas foliowy, beta-karoten, witamina D, witamina E oraz wiele innych witamin. To również źródło niezbędnych minerałów jak magnez, cynk, wapń, żelazo.. Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Kuzior K., Gorczyca W., Odruch zapalny jako przykład współzależności pomiędzy układem odpornościowym i nerwowym, Chemistry, Environment, Biotechnology, XIV/2010.
- Ganong W., Fizjologia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2018.
- Szczeklik A., Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Medycyna Rodzinna, Kraków 2006.
