Kwas szczawiowy

Kwas szczawiowy to naturalnie występujący w przyrodzie związek chemiczny, który w nadmiarze może hamować wchłanianie cennych składników odżywczych w organizmie człowieka. Jest wręcz określany mianem składnika antyodżywczego. Przyczynia się też do powstawania niektórych chorób i problemów zdrowotnych. Kwas szczawiowy występuje przede wszystkim w produktach roślinnych, takich jak szpinak, szczaw, rabarbar czy kakao. Jego wpływ na zdrowie zależy m.in. od ilości spożywanych szczawianów, zawartości wapnia w diecie oraz indywidualnych predyspozycji do powstawania kamieni nerkowych.

Co to jest kwas szczawiowy?

Kwas szczawiowy to organiczny związek chemiczny o wzorze sumarycznym C₂H₂O₄ oraz masie molowej 90,03 g/mol. Pod względem chemicznym jest najprostszym kwasem dikarboksylowym, otrzymywanym laboratoryjnie wskutek ogrzewania mrówczanu sodu do temperatury około 400 stopni Celsjusza. W tej reakcji powstaje szczawian sodu, który następnie przemienia się w kwas szczawiowy za pomocą rozcieńczonego kwasu siarkowego. Jest to białe, krystaliczne ciało stałe o temperaturze topnienia 189 stopni C, rozpuszczalne w wodzie. Ogrzewanie kwasu szczawiowego powoduje jego dekarboksylację i przekształcenie w kwas mrówkowy.

Kwas szczawiowy szeroko występuje w przyrodzie, ponieważ z łatwością znaleźć go można w roślinach w postaci soli. Są to rośliny będące stałym elementem diety współczesnego człowieka. U osób zdrowych stosujących zbilansowaną i urozmaiconą dietę kwas szczawiowy nie wywołuje negatywnych konsekwencji. W nadmiarze jednak jest trujący, ponieważ usuwa z organizmu wapń w postaci trudno rozpuszczalnej soli wapniowej. Kwas szczawiowy ma zastosowanie w przemyśle, głównie jako reduktor w analizie chemicznej. Jest używany w farbiarstwie oraz w proszkach do czyszczenia urządzeń sanitarnych. W pirotechnice z kolei posłużyć może jako substrat do syntezy tzw. „żelaza piroforycznego” oraz licznych soli.

Kwas szczawiowy – źródła

Największe ilości kwasu szczawiowego znaleźć można w szpinaku, szczawiu, botwinie oraz rabarbarze. Nieco mniejsze ilości znajdują się także w orzechach, kakao, gorzkiej czekoladzie, herbacie, burakach oraz niektórych roślinach strączkowych. Kwas szczawiowy w organizmie człowieka pochodzi więc głównie z pożywienia lub jest końcowym produktem metabolizmu kwasu askorbinowego (witaminy C).

Kwas szczawiowy – wpływ na zdrowie

Sporadyczne spożycie produktów zawierających szczawiany nie wpływa negatywnie na stan zdrowia człowieka. Produkty bogate w ten związek są wręcz wskazane w urozmaiconej diecie zdrowego człowieka, ponieważ zawierają mnóstwo innych wartościowych składników, głównie witamin, minerałów i przeciwutleniaczy. Jednakże nadmierna podaż kwasu szczawiowego z dietą przy niedostatecznej ilości wapnia i witaminy D może wywierać ujemny wpływ na wchłanianie i retencję wapnia, a w konsekwencji na bilans wapnia w organizmie. Może również prowadzić do kamicy nerkowej, jako że kwas szczawiowy jest jednym ze składników kamieni nerkowych.

Aby ograniczyć ryzyko powstania kamieni nerkowych, rekomenduje się nieprzekraczanie podaży 40-50 mg szczawianów na dobę. W konsekwencji procesu gotowania warzyw w wodzie ilość szczawianów obniża się w nich o około 50%. Dlatego warto poddawać źródła szczawianów obróbce termicznej, jeśli jest to możliwe. Antyodżywcze działanie kwasu szczawiowego jest uwarunkowane nie tylko zawartością jonów szczawianowych w pożywieniu, ale również stosunkiem molowym kwasu szczawiowego do pierwiastków, z którymi tworzy on nierozpuszczalne sole.

Aby spożycie kwasu szczawiowego było bezpieczne i tym samym by ochronić organizm przed nadmiernymi stratami składników mineralnych (głównie wapnia), należy ograniczyć spożywanie produktów, w których stosunek molowy kwasu szczawiowego do wapnia jest większy niż 2 lub wykluczyć je z diety, jak również uzupełnić dietę w wapń poprzez spożywanie dodatkowej ilości produktów bogatych w ten składnik, takich jak mleko i przetwory mleczne.

	Kolagen naturalny - skóra i stawy Kolagen od bioalgi to naturalny, najwyższej jakości hydrolizat kolagenu. Jest to najważniejsze białko, które wpływa na jakość skóry. Jego odpowiednia ilość zapobiega powstawaniu zmarszczek, cellulitu, rozstępów, ... Zobacz więcej...
	Kwas hialuronowy tabletki Kwas hialuronowy znajduje się w skórze, dzięki czemu czyni ją gładką, elastyczną i bez zmarszczek. Z wiekiem jego ilość jednak maleje i należy dostarczać go do organizmu, aby uzupełnić powstające braki … Zobacz więcej...

Bibliografia

1. https://vmc.org.pl/index.php/faq/152-kwas-szczawiowy?format=pdf.
2. https://www.umw.edu.pl/sites/default/files/2022-09/Substancje%20antyod%C5%BCywcze-materia%C5%82y%20teoretyczne.pdf.