Ferrytyna występuje we wszystkich komórkach organizmu. Jej podstawową funkcją jest magazynowanie żelaza oraz ochrona komórek przed szkodliwym działaniem jego wolnych jonów. W medycynie klinicznej oznaczenie stężenia ferrytyny służy przede wszystkim jako wskaźnik całkowitych zapasów żelaza w organizmie, dlatego wynik interpretuje się łącznie z oznaczeniem stężenia żelaza oraz innymi parametrami gospodarki żelazowej. Niedobór ferrytyny jest obecnie częstym problemem i może współwystępować między innymi z zaburzeniami czynności tarczycy.
Ferrytyna – co to jest?
Ferrytyna jest białkiem globularnym o średnicy 10-12 nm, kształtem przypomina wydrążoną kulę, w której wnętrzu deponowane jest żelazo, stanowi ono mineralny rdzeń ferrytyny. Jedna cząsteczka ferrytyny może wiązać 2000-4500 atomów żelaza, co stanowi bardzo dużą ilość. Regulacja syntezy ferrytyny zależy nie tylko od ustrojowej gospodarki żelazem, lecz również od cytokin prozapalnych, które indukują syntezę podjednostki H (element strukturalny cząsteczki ferrytyny), a ponadto od hormonów tarczycy i insuliny indukujących syntezę innych podjednostek.
Ferrytyna – funkcje
Ferrytyna odpowiada przede wszystkim za magazynowanie żelaza. Przechowuje je głównie w wątrobie, śledzionie, szpiku kostnym i mięśniach. W sytuacjach zapotrzebowania organizmu uwalnia żelazo, które jest niezbędne choćby do produkcji czerwonych krwinek lub innych procesów biologicznych. Dodatkowo ferrytyna chroni komórki przed nadmiarem żelaza, wiążąc je, ponieważ wolne żelazo może uszkadzać komórki poprzez nasilenie stresu oksydacyjnego. Ferrytyna bierze udział w odpowiedzi na stan zapalny, jest tzw. białkiem ostrej fazy, dlatego jej stężenie może wzrastać podczas infekcji, stanów zapalnych lub niektórych chorób, nawet jeśli zapasy żelaza nie są zwiększone. Bywa to wykorzystywane we współczesnej diagnostyce medycznej.
Normy ferrytyny
Przyjmuje się, że stężenia poniżej 30 ng/ml wskazują na niedobór ustrojowego żelaza bez względu na współistnienie anemii czy jej brak. Normy dla tego białka można przedstawić następująco:
- poniżej 15 ng/ml – silnie sugeruje niedobór żelaza;
- 15-30 ng/ml – może wskazywać na wyczerpywanie zapasów żelaza, zwłaszcza jeśli występują objawy (zmęczenie, wypadanie włosów, bladość);
- 30-100 ng/ml – u większości osób oznacza prawidłowe zapasy żelaza, choć w niektórych sytuacjach (np. przy stanach zapalnych) interpretacja jest bardziej złożona;
- 100-300 ng/ml – wartości zwykle prawidłowe lub podwyższone, zależnie od płci i laboratorium.
Analizy wyników badań krwi zawsze powinien podejmować się lekarz zlecający badanie. Interpretacja zależy od wielu innych czynników, które należy wziąć pod uwagę, nie tylko od samego stężenia ferrytyny.
Podwyższony poziom ferrytyny
Podwyższony poziom ferrytyny zwie się hiperferrytynemią. Najczęstszymi (ponad 90%) przyczynami tego stanu są patologie niezwiązane z przeładowaniem organizmu żelazem, takie jak:
- nadużywanie alkoholu;
- zespół metaboliczny;
- stany zapalne;
- cytoliza.
W pozostałych przypadkach w pierwszej kolejności należy brać pod uwagę dziedziczną hemochromatozę. Podkreśla się, że ferrytyna jako białko ostrej fazy jest surowiczym markerem ostrych i przewlekłych zapaleń, szczególnie przewlekłych chorób nerek, reumatoidalnego zapalenia stawów i innych chorób o podłożu autoimmunologicznym oraz ostrych zakażeń. W ich przebiegu stężenie ferrytyny może być podwyższone.
Niski poziom ferrytyny
Niski poziom ferrytyny zwie się również hipoferrytynemią. Niedokrwistość z niedoboru żelaza jest najczęstszą postacią niedokrwistości. Osoczowe stężenie ferrytyny jest wówczas obniżone, zwiększona jest całkowita zdolność wiązania żelaza przez transferynę. Hipoferrytynemię stwierdza się ponadto w celiakii, niedoczynności tarczycy i niedoborze witaminy C.
Polecane produkty:
|
Spirulina + Żelazo
Spirulina to naturalna alga, która uzupełnia niedobory ważnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu witamin, minerałów i innych składników odżywczych. Uzupełniona została w organicznie wiązane, naturalne żelazo. Dzięki takiemu połączeniu ... Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Karney A., Ferrytyna – wskaźnik ustrojowych zasobów żelaza, Pediatria Polska, 2009.
- Krzyżowska K., Eszyk J., Gonciarz M., Ferrytyna – udział w gospodarce żelazem i znaczenie diagnostyczne, Lekarz POZ, 5/2020.
- Królik P., Rudnicka-Drożak R., Hiperferrytynemia, Geriatria, 15/2021.
