Kwasy alifatyczne to organiczne związki chemiczne należące do grona kwasów karboksylowych. Najprostszym spośród nich jest kwas mrówkowy. Omawiane kwasy znajdują szerokie zastosowanie w przemyśle, między innymi w produkcji tworzyw sztucznych, garbarstwie, produkcji żywności czy kosmetyków. Ich właściwości zależą przede wszystkim od długości łańcucha węglowego, budowy cząsteczki oraz obecności wiązań podwójnych. Niektóre z nich występują naturalnie w organizmach roślinnych i zwierzęcych, a część odgrywa istotną rolę w metabolizmie i prawidłowym funkcjonowaniu organizmu człowieka.
Kwasy alifatyczne – charakterystyka
Zgodnie z definicją kwasy alifatyczne to związki organiczne zawierające grupę karboksylową (-COOH) połączoną z łańcuchem alifatycznym (nasyconym lub nienasyconym, o budowie łańcuchowej prostej lub rozgałęzionej). Można powiedzieć, że stanowią podgrupę kwasów karboksylowych. Drugą podgrupą są kwasy aromatyczne, np. kwas benzoesowy. Każdy kwas alifatyczny jest kwasem karboksylowym, ale nie każdy kwas karboksylowy jest alifatyczny.
Kwasy alifatyczne – rodzaje
Kwasy alifatyczne dzieli się na 2 podstawowe grupym, związki nasycone oraz związki nienasycone. W chemii wymienia się następujące nasycone kwasy alifatyczne:
- kwas mrówkowy (metanowy) – HCOOH, naturalnie występuje między innymi w pokrzywach i jadzie mrówek, stąd jego nazwa. W bezpośrednim kontakcie ze skórą powoduje uczucie parzenia, a w większych dawkach może uszkadzać naskórek i skórę. Znajduje zastosowanie w garbarstwie, przemyśle tekstylnym oraz w konserwacji pasz;
- kwas octowy (etanowy) – CH3COOH, stanowi główny składnik octu, ma charakterystyczny kwaśny smak. Stosuje się go najczęściej do konserwacji żywności, a także w produkcji rozpuszczalników i tworzyw sztucznych;
- kwas propionowy (propanowy) – C2H5COOH, ma charakterystyczny, ostry, duszący zapach, określany jako wysoce nieprzyjemny. Służy najczęściej do konserwacji żywności i hamowania rozwoju pleśni;
- kwas masłowy (butanowy) – C3H7COOH, znaleźć go można w sporej ilości w zjełczałym maśle. W przemyśle służy do produkcji aromatów, substancji zapachowych i estrów, które następnie także mogą zostać wykorzystane dalej;
- kwas stearynowy – C17H35COOH, występuje powszechnie w tłuszczach zwierzęcych i roślinnych. Ma zastosowanie w produkcji świec, mydeł, kremów i innych kosmetyków;
- kwas palmitynowy – C15H31COOH, ma zastosowanie podobne jak kwas poprzedni.
Z kolei do grona kwasów alifatycznych nienasyconych zaliczyć można:
- kwas oleinowy – C17H33COOH, znaleźć go można na przykład w oliwie z oliwek. W przemyśle znajduje zastosowanie do produkcji kosmetyków, mydeł i środków smarujących;
- kwas linolowy – C17H31COOH, jest niezbędnym nienasyconym kwasem tłuszczowym (NNKT) ważnym w diecie każdego człowieka, ponieważ pozwala zachować zdrowie.
Dodatkowo wymienia się też grupę kwasów alifatycznych nazywaną kwasami dikarboksylowymi, które służą często do produkcji tworzyw sztucznych, nylonu, odrdzewiaczy. Są nimi:
- kwas szczawiowy (HOOC-COOH);
- kwas bursztynowy (HOOC-(CH₂)₂-COOH);
- kwas adypinowy (HOOC-(CH₂)₄-COOH).
Kwasy alifatyczne – czy są bezpieczne?
Bezpieczeństwo kwasów alifatycznych zależy przede wszystkim od ich stężenia, dawki oraz sposobu stosowania. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Dla przykładu kwas mrówkowy w większych stężeniach lub stosowany bezpośrednio na skórę uznawany jest za toksyczny, może prowadzić do poważnych uszkodzeń tkankowych. Kwas mrówkowy może być również szkodliwy dla zdrowia, jeśli jest wdychany w postaci oparów. Z kolei kwas linolowy jest istotnym z punktu widzenia ludzkiego zdrowia kwasem tłuszczowym, zaliczanym do grona kwasów Omega 6, znajdującym się w orzechach, olejach roślinnych tłoczonych na zimno czy pestkach i nasionach. Wspiera samopoczucie, układ sercowo-naczyniowy i kondycję skóry.
Polecane produkty:
|
Omega 3 - czysty olej z Pachnotki zwyczajnej
Olej omega 3 to 100% naturalny produkt pozyskiwany z rośliny o nazwie Pachnotka zwyczajna (Perilla frutescens). Uzupełnia codzienną dietę m.in. w mikroelementy, witaminę E, ... Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Solomons T., Fryhle C., Snyder S., Chemia organiczna, Wydawnictwo PWN, Warszawa 2022.
- Cook M., Cranwell P., Chemia organiczna, Wydawnictwo PWN, Warszawa 2021.
