Kwasy aromatyczne to organiczne związki chemiczne należące do grona kwasów karboksylowych, stanowiące ich podgrupę tuż obok kwasów alifatycznych. Znajdują szerokie zastosowanie w różnych dziedzinach przemysłu, jak również powszechnie występują w środowisku naturalnym. Ich charakterystyczną cechą jest obecność pierścienia aromatycznego w cząsteczce, który wpływa na właściwości fizykochemiczne i reaktywność tych związków. W zależności od budowy mogą pełnić funkcję konserwantów, składników preparatów kosmetycznych i farmaceutycznych, a także surowców wykorzystywanych do produkcji tworzyw sztucznych i żywic.
Kwasy aromatyczne – charakterystyka
Kwasy aromatyczne to związki organiczne należące do grupy kwasów karboksylowych, które zawierają pierścień aromatyczny (najczęściej benzenowy) oraz grupę karboksylową -COOH. Ich ogólny wzór można przedstawić następująco: X-COOH, z czego X to grupa aromatyczna.
To niezwykle szeroka rodzina związków chemicznych. Można je podzielić między innymi na:
- kwasy monokarboksylowe – zawierają jedną grupę -COOH, np. kwas benzoesowy;
- kwasy dikarboksylowe – zawierają dwie grupy -COOH, np. kwas ftalowy;
- kwasy polikarboksylowe – zawierają więcej niż dwie grupy -COOH.
Dzieli się je również na:
- kwasy jednopierścieniowe – zawierają jeden pierścień aromatyczny;
- kwasy wielopierścieniowe – zawierają więcej niż jeden pierścień aromatyczny.
Bezpośrednie przyłączenie grupy karboksylowej do pierścienia aromatycznego modyfikuje właściwości grupy karboksylowej, wpływa również na właściwości ugrupowania aromatycznego, co się przejawia różną reaktywnością alifatycznych i aromatycznych kwasów organicznych.
Kwasy aromatyczne – przykłady
Do grona kwasów karboksylowych aromatycznych zaliczyć możemy:
- kwas benzoesowy – C6H5COOH, naturalnie występuje w niektórych owocach (np. żurawinie). Często jest wykorzystywany w przemyśle spożywczym jako konserwant. Ma wówczas oznaczenie E210;
- kwas salicylowy – C7H6O3, występuje naturalnie w wielu różnych roślinach. Dodaje się go do kosmetyków i preparatów dermatologicznych, ponieważ pomaga złuszczać martwe komórki naskórka;
- kwas ftalowy – C6H4(COOH)2, jest kwasem dikarboksylowym, znajduje zastosowanie między innymi w produkcji świec oraz tworzyw sztucznych, w tym plastyfikatorów;
- kwas tereftalowy – C₆H₄(COOH)₂, jest izomerem kwasu ftalowego. Służy w przemyśle głównie do produkcji poliestrów, włókien syntetycznych i butelek PET;
- kwas izoftalowy – C₆H₄(COOH)₂, jest izomerem dwóch poprzednich kwasów, znajduje zastosowanie w produkcji żywic poliestrowych, lakierów i powłok ochronnych;
- kwas galusowy – C7H6O5, można go znaleźć w herbacie, owocach i różnych innych roślinach. Służy między innymi do produkcji barwników, kosmetyków, preparatów farmaceutycznych, przeciwutleniaczy;
- kwas cynamonowy – C₉H₈O₂, jak wskazuje nazwa, jego największe ilości znaleźć można w cynamonie. Znajduje zastosowanie w przemyśle perfumeryjnym, kosmetycznym, w produkcji substancji zapachowych.
Bezpieczeństwo kwasów aromatycznych zależy od ich stężenia, dawki i rodzaju. Dla przykładu kwas benzoesowy jest dopuszczony do produkcji, w niewielkich dawkach nie powoduje skutków ubocznych. Jednak w dużych dawkach może wywoływać podrażnienie układu pokarmowego. Natomiast kwas ftalowy i jego izomery mogą podrażniać tkanki ludzkiego ciała nawet w mniejszych dawkach, dlatego pracując z nimi zaleca się stosowanie odzieży ochronnej.
Polecane produkty:
|
Omega 3 - czysty olej z Pachnotki zwyczajnej
Olej omega 3 to 100% naturalny produkt pozyskiwany z rośliny o nazwie Pachnotka zwyczajna (Perilla frutescens). Uzupełnia codzienną dietę m.in. w mikroelementy, witaminę E, ... Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Solomons T., Fryhle C., Snyder S., Chemia organiczna, Wydawnictwo PWN, Warszawa 2022.
- Cook M., Cranwell P., Chemia organiczna, Wydawnictwo PWN, Warszawa 2021.
