Amoniak to bezbarwny gaz o intensywnym, drażniącym zapachu, będący ważnym nieorganicznym związkiem azotu i wodoru. Wykorzystywany jest powszechnie w przemyśle, w gospodarstwach domowych oraz w niektórych procesach technologicznych związanych z żywnością. Choć w kontrolowanych warunkach jest bezpieczny, jego wyższe stężenia mogą działać toksycznie, szczególnie na drogi oddechowe, skórę i oczy. Zrozumienie właściwości amoniaku oraz jego wpływu na organizm jest kluczowe – zarówno dla bezpieczeństwa, jak i dla świadomego dbania o zdrowie skóry, zwłaszcza w kontekście produktów kosmetycznych i pielęgnacyjnych.
Amoniak – charakterystyka
Amoniak to nieorganiczny związek chemiczny składający się z azotu oraz wodoru. Posiada wzór sumaryczny NH3 i masę molową 17,03 g/mol. Po wyizolowaniu przyjmuje formę bezbarwnego gazu o charakterystycznym drażniącym zapachu. Polarność cząsteczek amoniaku jest przyczyną tworzenia się między nimi wiązań wodorowych. W środowisku naturalnym amoniak powstaje jako produkt gnicia substancji białkowych. Do celów laboratoryjnych można otrzymać go w wyniku działania mocnych zasad na sole amonowe w podwyższonej temperaturze. Dodatkowo amoniak można również otrzymać przez suchą destylację niektórych roślin i produktów zwierzęcych oraz redukcję kwasu azotawego i jego soli wodorem.
Amoniak znajduje zastosowanie w różnych dziedzinach przemysłu. To kluczowy składnik wytwarzania azotowych nawozów, używa się go też do produkcji kwasu azotowego, hydrazyny, sody amoniakalnej. W chłodnictwie wykorzystuje się go jako czynnik chłodniczy w instalacjach przemysłowych, bywa składnikiem tworzyw sztucznych, gum, ceramiki. Związek ten znajduje także szerokie zastosowanie w gospodarstwach domowych. W kuchni jest to środek czyszczący, ponieważ usuwa tłuste plamy, odświeża powierzchnie, neutralizuje zapachy. Amoniak spożywczy (kwaśny węglan amonu) stosowany jest jako środek spulchniający w wypiekach – nadaje ciastkom chrupkość i puszystość. Zdecydowanie największe ilości amoniaku są w przemyśle zużywane jednak do produkcji nawozów sztucznych oraz do otrzymywania metodą Ostwalda tlenku azotu (II), który jest półproduktem do otrzymywania kwasu azotowego.
Produkcja amoniaku, zwykle metodą Habera i Boscha, wymaga szeroko zakrojonych środków ostrożności ze względu na wysoką reaktywność surowców oraz wymagane wysokie wartości temperatury i ciśnienia. Podczas przechowywania amoniaku należy bezwzględnie zapobiegać wyciekom, ponieważ amoniak jest wysoce toksyczny w powietrzu. Aby zapewnić bezpieczeństwo i uniknąć zagrożeń, takich jak korozja i wzrost ciśnienia, należy stosować specjalne pojemniki i systemy monitorowania.
Wpływ amoniaku na organizm człowieka
Amoniak w organizmie człowieka jest naturalnym produktem przemiany białek, ale jego nadmiar działa toksycznie zwłaszcza na mózg i układ nerwowy. W prawidłowych warunkach wątroba przekształca go w mocznik, który jest wydalany wraz z moczem. Gdy ten proces zostaje zaburzony, amoniak gromadzi się we krwi i może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Amoniak powstaje głównie w jelitach podczas rozkładu białek przez bakterie oraz w wyniku metabolizmu aminokwasów. Podwyższony poziom amoniaku we krwi (powyżej 80 µmol/l u dorosłych) to stan chorobowy, który może prowadzić do uszkodzeń układu nerwowego. Objawami zatrucia amoniakiem mogą być:
- nadmierna senność;
- dezorientacja;
- wymioty i nudności;
- utrata łaknienia;
- drżenia mięśni;
- zaburzenia świadomości;
- śpiączka (w ciężkich przypadkach).
Dodatkowo nadmiar amoniaku działa neurotoksycznie (toksycznie w odniesieniu do ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego), ponieważ zaburza przewodnictwo nerwowe i może prowadzić do encefalopatii wątrobowej. Innymi słowy, w niewielkich ilościach amoniak jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania ludzkiego organizmu jako element przemian azotowych, ale organizm musi go szybko usuwać, aby nie doszło do zatrucia.
Podwyższony amoniak w organizmie człowieka – przyczyny
Podstawowe przyczyny podwyższonego poziomu amoniaku w organizmie człowieka to przede wszystkim:
- choroby wątroby – zwłaszcza takie jak marskość wątroby, zapalenie wątroby, niewydolność wątroby, ponieważ zaburzają cykl mocznikowy;
- wrodzone zaburzenia metaboliczne – defekty enzymów cyklu mocznikowego, które prowadzą do przewlekłej hiperamonemii;
- nadmierne spożycie białka – dieta bogata w białko może zwiększać produkcję amoniaku;
- zakażenia jelitowe – bakterie jelitowe produkują dodatkowe ilości amoniaku.
Podsumowując, w małych ilościach amoniak jest naturalnym elementem metabolizmu, jednakże nadmiar tego związku we krwi jest toksyczny i szczególnie groźny dla mózgu.
Polecane produkty:
|
Chlorella 100% naturalna
Chlorella w tabletkach to naturalna alga z rozerwaną ścianą komórkową (chroniona patentem) w postaci suplementu diety. Została wytworzona wyłącznie z suszonych, jednokomórkowych mikroskopijnych alg. Pomaga m.in. wyeliminować metale ciężkie z organizmu ... Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Sikora A., Sikora M., Amoniak surowcem energetycznym?, Zeszyty Naukowe Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk 1(110).
- Grzesiak D., Popławski D., Kędzior R., Hałat A., Falewicz P., Ocena możliwości i zagrożeń stosowania amoniaku jako potencjalnego źródła paliwa, Proceedings of ECOpole, 1/2015.
